Factsheet Afrikaanse varkenspest

Sinds 13 september 2018 werden bij 9 everzwijnen aangetroffen in de gemeente Etalle in de provincie Luxemburg besmettingen ontdekt met Afrikaanse varkenspest.

Feiten Afrikaanse varkenspest in België

* De bron van de besmetting is niet bekend, maar op grond van de afstand tot de besmette gebieden in Europa, ligt de verspreiding door menselijk handelen het meest voor de hand. Dat betekent dat het virus via bijvoorbeeld besmette materialen of voedselresten binnen is gekomen. Voedselresten kunnen als afval zijn weggegooid in dat gebied of gevoerd aan de wilde zwijnen.

* Rond de besmettingen is een besmette zone afgebakend. In deze zone zijn er maatregelen genomen, zowel voor wilde everzwijnen als voor gehouden varkens:

  • de jacht is in deze zone verboden;
  • wandelaars mogen de paden in het bos niet verlaten;
  • een dierenarts en de voedsel en warenautoriteit van de Belgische overheid monitoren de 67 varkensbedrijven in het 10 kilometergebied rond de uitbraak.

Het is belangrijk te benadrukken dat tot op heden nog geen enkel gehouden varken werd besmet met het virus en dat besmetting nog steeds beperkt blijft tot de everzwijnen die zich bevinden binnen de afgebakende zone.

* Enkele landen hebben de invoer van Belgisch varkensvlees opgeschort, waaronder Zuid-Korea, China, Taiwan, Wit-Rusland, Mexico en de Filipijnen.

* Vion heeft de import van varkens uit België met ingang van 14 september stopgezet.

De ziekte AVP

* Afrikaanse Varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren.

* AVP is een ernstige virusziekte bij varkens en wilde zwijnen die gepaard gaat met ernstige verschijnselen, o.a. hoge koorts, inwendige bloedingen, huidbloedingen (met name aan de oren en flanken) en acute sterfte. Tot op heden is er geen effectief vaccin. De grote variatie in de verschillende virusstammen zorgt voor veel problemen bij de ontwikkeling van een goed vaccin.

* De ziekte verspreidt zich via directe contacten tussen dieren, maar ook indirect met materialen zoals gereedschap, vrachtwagens, voedsel en kleding. Het virus is zeer resistent en kan bijvoorbeeld meer dan drie maanden buiten het varken overleven, in (Iberische) hammen tot 150 dagen en in de diepvries 3 jaar.

Vraag en antwoord

Hoe groot is de kans dat we in Nederland een besmetting met AVP krijgen?

* Volgens minister Schouten is het risico dat de Afrikaanse varkenspest (AVP) in Nederland toeslaat zeer klein tot medium. Het risico is nauwelijks toegenomen omdat de besmetting met AVP in België waarschijnlijk veroorzaakt is door menselijk handelen. De kans op introductie van AVP door migratie van wilde zwijnen lijkt de komende maanden zeer klein, omdat de afstand groot is en wilde zwijnen maar beperkte afstanden afleggen. Menselijk handelen vormt een groter risico (klein tot medium). Het risico van overslaan van het AVP virus van wilde zwijnen naar gehouden varkens blijft ook relatief klein. Bij buiten gehouden varkens is dit risico groter.

* De besmettingen in België laten wel zien dat sprongen over zeer grote afstand mogelijk zijn. Dit lijkt vooralsnog incidenteel. Het gaat hierbij namelijk om introducties in drie landen (Tsjechië, Hongarije en België) in de vier jaar dat de ziekte in de EU aanwezig is.

Wat doet de POV op dit moment?

De POV is doorlopend intensief betrokken bij overleggen met het ministerie van LNV en verschillende sectororganisaties:

* POV maakt deel uit van het preventieteam. Dit team zal per doelgroep (varkenshouders, dierenartsen, transporteurs, hobbyhouders, buitenlandse chauffeurs, buitenlandse werknemers etc.) in beeld brengen in hoeverre deze een risico vormt voor het verslepen van het virus. Voor doelgroepen, die een risico vormen, zal een bewustwordingstraject worden georganiseerd. Naast de POV zijn in het preventieteam COV, Vee&logistiek NL, Nevedi, NVWA, KNMvD, KNJV en GD vertegenwoordigd.

* POV is deelnemer aan een overleg met vertegenwoordigers van provincies, FBE’s, LNV en POV over het risicobeheer van wilde zwijnen en het handhaven van de nulstand.

* POV en COV hebben een brief aan de minister van landbouw gestuurd waarin de aandacht nogmaals gevestigd is het belang van voorlichting, biosecurity en handhaving van de nulstand. Naar aanleiding van deze brief zal een bestuurlijk overleg worden ingepland.

Welke maatregelen worden er in België genomen?

De Belgische overheid wordt bijgestaan door een team van Europese deskundigen in de bestrijding van AVP. Rond de besmettingen is een besmette zone afgebakend. In deze zone zijn er maatregelen genomen, zowel voor wilde everzwijnen als voor gehouden varkens.

Voorbeelden van maatregelen in heel België:

1. Verbod op verzamelingen van varkens, inbegrepen het verzamelen van varkens van verschillende herkomst op eenzelfde voertuig. Varkens mogen dus enkel geladen worden in een leeg voertuig en moeten rechtstreeks vanaf het varkensbedrijf naar hun bestemming worden afgevoerd.

2. Alle vervoermiddelen die dienen voor het vervoer van varkens, moeten na elk transport worden ontsmet.

  • Voor een overzicht van alle maatregelen die in heel België genomen worden, klik hier. 

Voorbeelden van extra maatregelen in het besmette gebied:

1. Het ruimen van alle aanwezige varkens binnen het afgebakende gebied.

2. Alle varkens moeten op stal worden gehouden of zo worden ondergebracht dat zij compleet van wilde everzwijnen gescheiden zijn.

3. Het is verboden om varkens het bedrijf binnen te brengen of van het bedrijf af te voeren, tenzij hier expliciet toestemming voor is gegeven.

4. Varkens en sperma, embryo’s of eicellen van varkens mogen het besmette gebied niet verlaten.

  • Voor een overzicht van alle maatregelen die in het besmette gebied genomen worden, klik hier.

Welke maatregelen worden er in Nederland genomen?

* Sinds de besmetting in België hebben we in Nederland te maken met de aandachtsfase. Dit betekent onder andere dat een aantal beleidsinstrumenten wordt ingezet of verscherpt, bijvoorbeeld het informeren en adviseren van veehouders en belangengroepen. Hieraan wordt invulling gegeven door het hierboven genoemde preventieteam.

* Op dit moment gelden nog geen aanvullende maatregelen en zijn dezelfde maatregelen van kracht als vóór de besmetting in België.

  • Vervoermiddelen voor evenhoevigen die terugkomen uit landen met uitbraken onder gehouden varkens moeten onmiddellijk na binnenkomst in Nederland een tweede reiniging en ontsmetting (R&O) ondergaan op een erkende reinigings- en ontsmettingsplaats. In België is geen uitbraak vastgesteld bij gehouden varkens, dus voor transporten uit België geldt deze maatregel niet.
  • Buiten gehouden varkens lopen geen groot risico op besmetting als ze niet in de buurt van een besmet gebied worden gehouden. De minister vindt het nog niet nodig om maatregelen op te leggen voor buiten gehouden varkens, omdat hier in Nederland op dit moment nog geen sprake van is.

* Er vindt overleg plaats tussen het ministerie van LNV en provincies over het wildbeheer. De inzet is het benutten van de maximale ruimte binnen de wetgeving voor het realiseren van een nulstand voor wilde zwijnen. Gekeken wordt naar de mogelijkheid van regionalisering, het gaat dan zowel om preventief beheer als de te volgen strategie ingeval er een uitbraak onder wilde zwijnen is.

* Er vindt monitoring plaats van wilde zwijnen. Het bloed van geschoten wilde zwijnen wordt sinds maart 2014 steekproefsgewijs onderzocht. Tot medio 2018 zijn ruim 900 monsters onderzocht, die alle negatief waren.

Wat gebeurt er als in Nederland AVP geconstateerd wordt bij een wild zwijn?

Bij vondst van AVP bij een wild zwijn worden maatregelen in eerste instantie alleen afgekondigd voor het gebied waarin KVP is aangetroffen.

Voorbeelden van maatregelen voor wilde zwijnen in het besmette gebied:

• instellen van besmet gebied;

• instellen van rustfase: rust creëren binnen het betreffende leefgebied (o.a. via een algeheel jachtverbod) zodat goede omstandigheden voor het uitdoven van de epidemie worden gecreëerd;

• inperken van de bewegingsvrijheid van de zwijnen door het afsluiten van de wildovergangen en het plaatsen van barrières;

• buiten leefgebieden als Veluwe en Meinweg vindt afschot van zwijnen plaats. Afgeschoten zwijnen worden onderzocht op besmetting met het varkenspestvirus;

• intensievere monitoring van wilde zwijnen op aanwezigheid van het AVP virus.

Voorbeelden van maatregelen voor varkensbedrijven in het besmette gebied:

• In het afgebakende besmette gebied worden alle varkensbedrijven door de NVWA gescreend.

• Varkens op deze bedrijven moeten worden afgeschermd van wilde zwijnen. Dat betekent dat varkens in hun eigen stal gehouden moeten worden of op een andere plaats op het bedrijf ondergebracht moeten worden waar zij van wilde varkens gescheiden kunnen worden gehouden.

• Voor varkens in dit besmette gebied geldt een vervoersverbod.

• Voor deze bedrijven geldt de bezoekersregeling. Personen die in contact zijn geweest met wilde zwijnen mogen geen varkensstal betreden.

• Varkens en levende producten van deze bedrijven in het besmette gebied mogen niet in de handel worden gebracht.

In het beleidsdraaiboek KVP en AVP staat een overzicht van alle maatregelen.

Wat gebeurt er als in Nederland AVP geconstateerd wordt bij een gehouden varken?

Indien bij een gehouden varken AVP wordt geconstateerd, wordt een groot aantal maatregelen afgekondigd. In het beleidsdraaiboek KVP en AVP staat een overzicht van deze maatregelen.

Voor AVP is geen vaccin beschikbaar. Dat betekent dat gedurende de hele bestrijdingsperiode op alle bedrijven in een straal van 1 kilometer rondom een besmet bedrijf de varkens preventief worden geruimd.

Wat kunt u zelf doen?

* Kijk, eventueel samen met uw dierenarts, scherp naar hygiëneprotocollen op uw eigen bedrijf. De Universiteit in Gent heeft hiervoor een leidraad opgesteld.

* Zorg voor een goede voorlichting van (buitenlands) personeel en andere erfbetreders over de risico’s van insleep. De POV heeft flyers in verschillende talen beschikbaar. Ook de NVWA heeft folders in verschillende talen beschikbaar.

* Bij varkensbedrijven met uitloop is het risico op besmetting groter omdat zij makkelijker in contact komen met wilde zwijnen. Met name in gebieden waar wilde zwijnen voorkomen is het belangrijk om contact tussen gehouden varkens en wilde zwijnen te voorkomen en te voorkomen dat mensen etensresten in het verblijf kunnen gooien of de varkens kunnen voeren. Dit kan bijvoorbeeld door gebruik te maken van een dubbele afrastering.

* Zorg dat bezoekers of medewerkers geen voedsel mee het bedrijf opnemen, of dit in een daarvoor bestemde ruimte nuttigen. Zorg voor een veilige afvoer van voedselresten.

* Wees alert op ziekteverschijnselen en (verhoogde) sterfte bij varkens. Neem bij twijfel altijd contact op met de dierenarts!

* Inventariseer de mogelijkheden voor noodhuisvesting op het bedrijf. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van het Plan noodhuisvesting varkens.

* In geval van een dreigende uitbraak wordt varkenshouders geadviseerd om voer voor 72 uur op voorraad te houden.

Wat moet u doen als u uw varkens verdenkt van een besmetting met AVP?

AVP is een meldingsplichtige dierziekte. Als u of uw dierenarts vermoedt dat er sprake kan zijn van een besmetting met AVP, moet dit gemeld worden bij de NVWA: 045-5463188. Een specialistenteam onder leiding van de NVWA komt vervolgens bij u langs. Dit team bestaat uit een NVWA-dierenarts, een varkensspecialist van de Gezondheidsdienst voor Dieren en uw eigen dierenarts. Afhankelijk van de bevindingen van dit team zullen er vervolgacties ondernomen worden.

Meer informatie

* GD (info AFP)

* NVWA (info AFP)

* Rijksoverheid (info AFP)

* Boerenbond België (actualiteiten)

* Boerenbond België (actualiteiten Wallonië)

* FAVV België 

* Wageningen UR (over Afrikaanse varkenspest)

* Wageningen UR (over Preventie en bestrijding)

* Wageningen UR (over verdenking)

 

Voor het laatst bijgewerkt op: 28 september 2018.

Het laatste POV nieuws

Linda Janssen - Verriet wordt door het Landelijke Bestuur van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) voorgedragen als voorzitter van de...

Lees meer >

Het aanbieden van geschikte hokverrijking aan varkens is sinds 2003 wettelijk voorgeschreven via EU-regelgeving. De Nederlandse norm voor...

Lees meer >

Op 8 juni 2018 heeft de POV de provincie Noord-Brabant en de Staat gedagvaard vanwege het maatregelenpakket zorgvuldige veehouderij. De dagvaarding is...

Lees meer >

De POV is tevreden over de hoge mate van naleving van de wet- en regelgeving voor het dierenwelzijn in de varkenshouderij. Op 82 procent van de...

Lees meer >

Het Europese Hof stelt kritische kanttekening bij het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dat blijkt uit de antwoorden van het Europese Hof op de...

Lees meer >